Riot Games và 296.416 tài khoản: Khi cuộc chiến chống cày thuê chạm tới người vô tội

Có một khoảnh khắc mà bất kỳ ai từng theo dõi bảng xếp hạng VALORANT đều đã chứng kiến: một tài khoản bỗng dưng đổi khác. Người chơi ấy, sau nhiều tháng vật lộn ở bậc Vàng, đột nhiên leo lên Bạch Kim bằng một chuỗi thắng không tưởng, phản xạ nhanh đến mức đối thủ phải gõ vào ô chat một câu nghi ngờ. Rồi vài ngày sau, tài khoản ấy biến mất khỏi lịch sử đấu trường. Không phải vì người chơi bỏ game. Mà vì Riot Games đã tìm ra họ. Câu chuyện ấy không hề cá biệt. Nó chỉ là một mảnh nhỏ trong con số 296.416 tài khoản mà Riot công bố đã có hành vi thao túng thứ hạng trên cả VALORANT lẫn League of Legends. Con số ấy không kèm theo bảng so sánh với kỳ trước, không phân tách theo khu vực, cũng không nói rõ tài khoản nào thuộc tựa game nào. Nó tồn tại như một tấm biển quảng cáo cho sự nghiêm khắc, hơn là một báo cáo có thể đem ra mổ xẻ đến tận cùng. Tôi nhớ một lần ngồi xem lại băng ghi hình một trận chung kết khu vực. Trước khi viết, tôi xem ít nhất ba lần. Thói quen ấy hình thành từ một lần đọc sai tên cầu thủ trên sóng trực tiếp và bị khán giả chế giễu suốt nhiều tuần. Tôi đã sai tên Mbappe ba lần, nhưng bóng đá chưa bao giờ sai về sự tử tế. Và trong esports, sự tử tế đôi khi nằm ở việc đọc thật kỹ một tài liệu trước khi kết luận điều gì. Riot gọi hệ thống của mình là Anti-Boost. Cách nó vận hành được mô tả theo bốn tầng. Tầng một, khi phát hiện thao túng, điểm xếp hạng và phần thưởng kiếm được từ hành vi gian lận bị hủy; tài khoản bị đưa về thứ hạng gốc, kèm một án treo giò tạm thời. Tầng hai, tái phạm thì thời gian cấm kéo dài dần. Tầng ba, mua bán tài khoản hoặc cố tình tụt hạng có thể dẫn đến khóa vĩnh viễn. Tầng bốn, những bên liên quan cũng bị xử lý: tài khoản chính của kẻ cày thuê, và cả những người đồng đội thường xuyên xếp trận cùng họ. Điểm đáng chú ý nhất nằm ở ranh giới mà Riot tự vạch ra. Họ không cấm tài khoản phụ. Một người tự tạo và tự chơi tài khoản thứ hai vẫn được coi là hoạt động bình thường. Anti-Boost nhắm vào ý định thao túng thứ hạng, chứ không nhắm vào sự tồn tại của tài khoản phụ. Đây là một tiêu chuẩn hẹp, dựa trên ý định, và chính vì hẹp nên nó khó được áp dụng một cách minh bạch và nhất quán. Đọc đến đây, tôi chợt nghĩ về những vận động viên trẻ bị đẩy vào nhịp thi đấu của người lớn khi cơ thể chưa trưởng thành. Trong thể thao truyền thống, người ta bảo vệ cơ thể non nớt bằng giới hạn tuổi. Trong esports, người ta bảo vệ tính toàn vẹn của bảng xếp hạng bằng thuật toán. Cả hai đều là những cách nói rằng có những giới hạn không nên bị phá vỡ chỉ vì kỹ thuật cho phép. Nhưng điều khiến tôi dừng lại lâu nhất là điều khoản liên đới. Những người đồng đội thường xuyên xếp trận cùng kẻ cày thuê cũng có thể bị xử lý. Người ta không chạy để bỏ ai lại, mà để xem đi cùng nhau được bao xa. Nhưng nếu bạn vô tình xếp trận cùng một người mà bạn không hề biết họ đang thao túng thứ hạng, thì việc bị cuốn vào án phạt là hệ quả không ai lường trước. Riot không mô tả cơ chế kháng cáo, cũng không nêu ngưỡng dung sai cho cụm từ thường xuyên xếp trận. Đó là một vùng xám mà bất kỳ hệ thống cưỡng chế nào cũng để lại. Có một điểm nữa cần nói thẳng. Con số 296.416 là dữ liệu do chính Riot công bố, không qua kiểm toán độc lập. Tuyên bố rằng biện pháp đang ngày càng siết chặt là suy luận của người viết, không phải kết luận được rút ra từ dữ liệu. Một con số tổng không tạo nên một xu hướng. Muốn khẳng định xu hướng, người ta cần mốc so sánh của kỳ trước, và ở đây thì không có. Ở tầng sâu hơn, Anti-Boost là một khoản đầu tư để giữ niềm tin. Một bảng xếp hạng bị bóp méo sẽ làm mất giá trị tín hiệu của những trận đấu bậc cao, nơi các học viện và tuyển trạch viên vẫn âm thầm tìm kiếm tài năng nghiệp dư. Khi kẻ cày thuê bán thứ hạng cho người trả tiền, họ không chỉ lấy đi điểm số, mà còn làm ô nhiễm chính nguồn dữ liệu mà cả một hệ thống đào tạo trẻ đang dựa vào. Sân điền kinh và sân cỏ không xa nhau, chỉ là ít người chịu chạy hết một vòng để thấy. Cuộc chiến này còn dài, và nó sẽ không kết thúc bằng một con số. Kẻ cày thuê sẽ học cách lẩn tránh nhanh hơn tốc độ hoàn thiện của thuật toán, bởi vì phía sau họ là một thị trường xám với dòng tiền thật. Câu hỏi đáng để theo dõi trong những kỳ công bố tiếp theo không phải là Riot cấm được bao nhiêu tài khoản, mà là liệu họ có dám minh bạch cả về những trường hợp bị xử oan hay không. Một hệ thống chỉ đáng tin khi nó dám cho người ta thấy cả phần sai của chính mình.